O tej powieści słyszałam tak dużo dobrych opinii, że musiałam w końcu po nią sięgnąć…
„Genialna przyjaciółka” to pierwsza część tetralogii neapolitańskiej, opowiadająca o przyjaźni dwóch dziewcząt – Eleny Greco i Rafaelli Cerullo, zwanej Lilą. Tę historię poznajemy z perspektywy Eleny, która pewnego dnia, mając już ponad 60 lat, odbiera telefon od syna swojej przyjaciółki, z informacją, że Lila zniknęła. Co ciekawe, narratorki ta wiadomość zdaje się nie dziwić, a staje się pretekstem do swego rodzaju podróży w czasie i opowiedzenia jak dwie małe dziewczynki, a następnie nastolatki z biednej dzielnicy Napolu stały się przyjaciółkami.
Ten tom pierwszy obejmuje okres od początku znajomości obu dziewcząt, do dnia ślubu Lili, a więc czas od dziecięcych zabaw, przez okres dojrzewania, po pierwsze miłości. Relacja Eleny i Lili, choć określana tu mianem przyjaźni, zupełnie nie przypomina tego, co ja sama definiuję jako przyjaźń, była to bowiem znajomość oparta w dużej mierze o rywalizację – Elena podziwiała Lilę, jej odwagę, inteligencję, butę, gotowość łamania reguł i wychodzenia poza schematy, i chciała być taka jak ona. Obie dziewczyny marzyły o życiu lepszym niż życie ich rodziców oraz mieszkańców ich dzielnicy. Klucz do osiągnięcia celu widziały w nauce, dlatego na tym polu ich konkurowanie ze sobą było szczególnie mocno widoczne, choć z czasem zaczęło się przenosić również na inne sfery życia, jak np. pierwsze spotkania z chłopakami.
Bardzo ważny jest kontekst, a zarazem tło tej opowieści. Akcja dzieje się w latach 50. XX wieku, na przedmieściach Neapolu, w dzielnicy, w której króluje bieda i przemoc. Władzę ma ten, kto ma pieniądze, konflikty rozwiązuje się brutalnie i bez sentymentów, a kobiety traktowane są jak przedmiot handlu (gdy mówimy o związkach małżeńskich), jak podgatunek, stworzony by służyć i być posłuszną mężczyźnie. Kobietom tamtych czasów – wedle mniemania większości ich: ojców, mężów, braci czy sąsiadów – niepotrzebna jest edukacja, nie mają też prawa do stanowienia o sobie. I na tym tle główne bohaterki powieści Ferrante są wyjątkowe – pragną być podmiotem, a nie przedmiotem, wyrwać się z toksycznego środowiska, kształcić się, wyjść poza rolę żony i matki.
Początkowo miałam problem z przyzwyczajeniem się do sposobu narracji i wczuciem się w tę opowieść. Świat opisywany przez Elenę Ferrante (kimkolwiek jest, bo to pseudonim literacki i zdaje się, że oficjalnego potwierdzenia kto kryje się za tym nazwiskiem nie mamy, choć przeprowadzono badania stylu wskazujące na włoskiego pisarza, scenarzystę i dziennikarza Domenico Starnone) jest tak daleki od wszystkiego, co znam i co widziałam w życiu, że zaangażowanie się w historię Eleny i Lili sprawiło mi trudność. Jednocześnie mam wrażenie, że ta książka bardziej we mnie „pracowała” już po tym jak skończyłam ją czytać. Okazało się, że tę historię się zapamiętuje – co w zalewie publikacji, które nie pozostawiają w człowieku żadnych emocji ani refleksji, o których zapomina się wraz z ostatnim zdaniem, jest jednak czymś wyjątkowym.
Myślę, że tak naprawdę dopiero wraz z upływem czasu doceniłam złożoność „Genialnej przyjaciółki”. Bo mamy tu i historię niezwykłej relacji, i plastycznie zarysowane tło społeczne, i żywe opisy Neapolu – miasta kontrastów, i opowieść o dojrzewaniu – przemianie emocjonalnej i fizycznej z dziecka w młodą kobietę, mamy też ukazaną rolę i miejsce kobiet w ówczesnym włoskim społeczeństwie, mnogość schematów w tym społeczeństwie funkcjonujących, w końcu jest to po prostu przepiękna opowieść o marzeniach.
Chociaż ta powieść nie zachwyciła mnie w momencie lektury – bo po tych wszystkich poleceniach, spodziewałam się efektu „wow” i byłam rozczarowana tym, że go zabrakło – to jednak to, co pozostawiła we mnie „Genialna przyjaciółka”, sprawia, że gorąco Wam tę pozycję polecam.
Tytuł: Genialna przyjaciółka
Autor: Elena Ferrante
Wydawca: Wydawnictwo Sonia Draga
Tytuł oryginału: L’amica geniale
Przekład: z języka włoskiego przełożyła Alina Pawłowska-Zampino
Miejsce i rok wydania: Wydanie VI, Katowice 2024
Oprawa: zintegrowana
Liczba stron: 475
ISBN: 978-83-66661-97-4